Einde van het 'Gouden Radio' Tijdperk.


Engelsen gaan nogal vaak door als een flegmatisch volkje. Beleefd als geen ander, rustig, ordentelijk. Een gentlemen-gemeenschap dus ! De Engelsen, die echter verantwoordelijk zijn voor de zeezenderradio, doen deze omschrijving echter allesbehalve eer aan. Voor hun kusten is het in 1966 niet alleen een gevecht op leven en dood om een plaatsje in de ether maar vooral om de duur betaalde commercials en de daaruit voortvloeiende winsten !
Nauwelijks is 'Radio 270' aan de slag of een zekere 'Radio 365' is van plan om in de lucht te komen. 'Radio Caesar' zou met testuitzendingen gehoord zijn en 'Radio Channel' zou reeds voor Bexbill het anker uitgeworpen hebben. Ene 'Radio Mayflower' nadert, net als 'Radio Freedom', de voltooing. Verder is 'Radio Manchester' gepland als zusterstation van 'Radio London'.
Aangemoedigd door al deze berichten maakt 'Radio 390' bekend dat ze de 'Cheeta II' van ex Radio Syd willen kopen (Het Zweedse schip ligt monddood voor de kust van Harwich) om voor Noord Engeland te gaan uitzenden als 'Radio 390 North'. Bij al dit nieuwe aangekondigde radiogeweld wil ook 'Radio London' zelf in competitie blijven en de organisatie schaft zich een gloednieuwe 75 KW-zender aan. Meteen wordt het station het krachtigste uit de reeks. Nu kan 'Radio Caroline' uiteraard niet bij de pakken blijven zitten en er wordt aangekondigd dat de zendkracht van 'Radio Caroline North', voor het Isle of Man zal opgevoerd worden tot 50 kW.
Nieuwe stations, sterkere zenders... een situatie die duidelijk uit de hand begint te lopen. Meer dan twintig stations zouden illegaal frequenties gaan gebruiken. Storing van officiële uitzendingen in andere landen en zelfs onderling liggen nu voor de hand. Vooral dit laatste zou de zeezenders er toe aanzetten om hun zendsterkte nogmaals op te drijven.
De vraag rijst waar deze competitie zal ophouden ?
Vijftig, zestig stations ? Met als gevolg een waarlijk onoverzichtelijke situatie?
Een gevaar voor de scheepvaart die haar navigatie in het honderd zou zien lopen en moeilijkheden met de BBC die haar eigen programma's duchtig gestoord zou weten...
Het is duidelijk dat de Britse PTT ( General Post Office), zich genoodzaakt ziet wat aan de situatie te doen. De regering aarzelt niettemin want de populariteit van de popstations is immers ongekend groot ! De dramatische gebeurtenissen die zich in juni 1966 zouden afspelen, versnellen echter het einde van de 'Golden age of popradio' !
Om het gebeuren duidelijk te schetsen moeten we terug naar 1964.

Radio City: werk in uitvoering !

-------------------------------------
De Engelse popzanger Screaming Lord Sutch begon in dat jaar 'Radio Sutch' vanop het oorlogsfort Shivering Sands. De lord werd echter algauw genoodzaakt om het hele zaakje te verkopen aan z'n manager Reginald Calvert. Die beschikte wel over het nodige organisatietalent en 'Radio City' wasgeboren. Het station werd vrij vlug populair en maakte zo'n 17.000 pond winst per maand. Calvert, zakenman zoals het hoort, begon toen te onderhandelen met de Caroline-organisatie om 'Radio City' om te dopen in 'Radio Caroline South'. Het zendschip, de mv Mi Amigo dat de Caroline South-uitzendingen tot dan verzorgde zou naar het oosten van Engeland gebracht worden om verder te gaan als 'Radio Caroline East'. Om dit plan uit te voeren werd Reg Calvert een nieuwe 10 kW-zender beloofd. De Caroline-organisatie bracht echter slechts een hoop ouwe troep, die eigendom was van ene Oliver Smedley.
De spullen werden niettemin in de zender geplaatst, die het toen helemaal niet meer deed ! De Radio City technici zagen zich verplicht om de oude apparatuur weer in elkaar te zetten. De onderhandelingen met Caroline sprongen af...
Toen kwam echter Radio London op de proppen met een overnamevoorstel.
Plannen waren er om het station UKGM (United Kingdom Good Music) te beginnen. De onderhandelingen die geheim gehouden werden lekten echter te vroeg uit en Oliver Smedley liet Reg Calvert weten dat hij nog steeds 10.000 pond moest betalen voor de 'nieuwe' zender. De discussie laaide in alle hevigheid op, want Calvert viel uiteraard nog liever dood dan de onderhandelingen met Radio London toe te geven. Bovendien wilde hij niet betalen voor de ouwe troep...
En toen was het tijd voor een heuse commando-actie.

Smedley trommelt een aantal zware jongens bij elkaar en het zendfort van Radio City wordt ingepalmd. De kristallen worden uit de zender gehaald en Radio City is uit de lucht gekaapt...
Eigenaar Reg Calvert begrijpt drommels goed wat er aan de hand is als hij zijn station plotseling niet meer hoort en hij stevent naar de politie.
Deze vertelt dat ze niet kan optreden omdat het misdrijf buiten territoriaal gebied gebeurd is. Het politiebesluit is zeker niet bevorderlijk voor Calverts' zenuwen. Dol van woede laat hij zich naar het huis van Smedley voeren. Er ontstaat een geharrewar in regel als hij naar binnen wil en de secretaresse van Smedley er hem weer probeert uit te werken. Op een bepaald moment bedreigt hij zelfs de vrouw met een loodzware buste. Op dat ogenblik verschijnt Oliver Smeldley met een geweer in aanslag. Hij haalt de trekker over en treft Calvert dodelijk...

De overval en de moord zijn voor de pers niet verborgen gebleven. Het nieuws haalt de frontpagina's. Op het ministerie van Binnenlandse Zaken wordt nu aangedrongen op snelle en doeltreffende maatregelen. Minister van PTT, Anthony Wedgwood Benn, verklaart een wetsontwerp te zullen voorstellen.
Op 26 juni wordt de bezetting van het City-fort opgeheven. Het station komt opnieuw in de lucht. Dit keer geleidt door de weduwe van de vermoorde radiodirecteur, Dorothy Calvert. Op 18 juli verschijnt Oliver Smedley (ex-majoor en oorlogsveteraan) voor de rechtbank, beschuldigd van moord. Na drie dagen wordt de zaak verwezen naar de rechtbank van Chelmsfort. Op 11 oktober verschijnt Smedley opnieuw. Hij pleit onschuldig en voert wettelijke zelfverdediging aan. De jury trekt zich niet eens terug om hem vrij te spreken...

Het begin van het einde.

-----------------------------
Alhoewel het Engelse zeezenderavontuur in 1966 pas aan z'n tweede verjaardag toe is, is het voor vele miljoenen luisteraars niet meer denkbaar dat op een kwade dag die radio-vanop-zee wel eens stil zou kunnen worden. De populariteit van de negen Britse zeezenders is immers van een ongekende grootte. Toch zijn er op regeringsniveau verschillende personen die een aanslag voorbereiden tegen Radio London, Caroline en collega's.
Toen er in 1964 slechts een tweetal stations vanop zee uitzendingen verzorgden was er helemaal geen grote haast om op te treden tegen deze nieuwe vorm van radio maken. Bovendien zou het wegnemen van dit luisterplezier gevaarlijk kunnen zijn in de verkiezingssfeer die de Britse politiek tussen de lente van 1964 en die van 1966 beheerste. De steeds groter wordende zeezendervloot en de moord op Radio City-eigenaar Reginald Calvert, hebben echter een serieuze tip opgelicht van de romantische sluier die over deze stations hangt. Het blijkt een sluier te zijn geworden van bedrog, intrige, afpersing en moord !

De grote schoonmaak begint !

-----------------------------------

Op 2 juli 1966 is de 53-jarige Edward Watson Short vrij verrassend minister van PTT geworden ten voordele van de eerder zwak uitvallende Wedgood Benn. De nieuwe minister sleept een hele reputatie achter zich aan en heeft niet de minste bedoeling om toegevingen te doen. Erg ver moet hij bovendien niet zoeken naar middelen om de zeezenders monddood te maken, want hij heeft een vrij goed voorbeeld aan Zweden waar een paar jaar eerder de regering afrekende met haar drijvende stations. De Britse zeezenders die de holle bedreigingen van de vroegere minister van PTT al lang niet meer au serieux genomen hadden, schrikken niet weinig als ze merken dat Edward Watson Short het wel degelijk meent. 'Radio 390' roept de hulp van haar luisteraars in en vraagt hen om hun parlementsafgevaardigde aan te schrijven. De Radio Caroline-directie gaat zelf politiekers opzoeken en Radio 270 haalt een er eentje aan boord van de 'Ocean 7' voor een toespraak ! Alle acties blijken niettemin boter aan de bekende galg ! Op 27 juli wordt de anti-zeezenderswet voorgesteld in het Lagerhuis. De volgende dag wordt hij gepubliceerd onder de naam 'The Marine, Etc. Broadcasting (Offences) Bill'.
Iedere Brit die ook maar wat te maken zal hebben met niet erkende radiostations zal zich blootstellen aan vervolging. De enige personen die niet onder deze bepaling vallen zijn de luisteraars, want die mogen volgens een wet uit 1947 op de draadloze telegrafie, toch al niet luisteren !
Het verdikt is meteen de start van een nieuwe reeks akties die de bedreigde stations zelf opzetten om vooralsnog door de mazen van het net te glippen. Vrij vlug hebben ze door dat er een gat in de wet zit, want alleen Britten vallen eronder ! Caroline, London, Scotland, Britain en England kondigen aan op de internationale toer te gaan ; Amerikaanse deejays en kantoren in het buitenland.

De eerste slachtoffers vallen.

------------------------------------

Als het nieuwe wetsvoorstel nu ook door het Hogerhuis aangenomen wordt, hebben de zeezenders nog zowat negen maanden te goed.
De PTT wacht het van kracht worden van de Marine Offences Act echter niet af om een aantal stations het leven zuur te maken. Zowel 'Radio Essex' als 'Radio City' en 'Radio 390' worden het slachtoffer van een truukje met de wet. De drie stations bereiken hun luisteraars immers vanop vroegere oorlogsforten, die gemiddeld zeven mijl buiten de kust en bijgevolg buiten de territoriale wateren liggen. Een verlichte PTT-geest komt op de gedachte om die territoriale limiet te meten vanaf een zandbank die bij laag tij boven de zeespiegel uitsteekt. De Britse Navy plaatst heel eenvoudig de Engelse vlag op de zandbank en de forten komen binnen territoriaal gebied te liggen. Meteen worden de drie fortstations uitgenodigd om voor de rechter te verschijnen wegens het onwettig gebruiken van een zender...
Radio 390 is het eerst aan de beurt. Op 24 november komt de zaak voor in Canterburry. De debatten laaien hoog op en het proces krijgt zelfs een tweede dag aangemeten. Het station wordt schuldig bevonden en veroordeeld tot de maximum straf van honderd pond. Op 25 november 1966 even voor elf uur, gaat 'Radio 390' uit de lucht. Er wordt evenwel besloten met de mededeling dat het station in hoger beroep gaat om het vonnis van Canterburry te laten vernietigen.
Het wordt uiteindelijk december vooraleer het zover is. Dit keer wordt '390' vrijgesproken !
Op 31 december, net voor middernacht, is de zender opnieuw in de lucht.
De Engelse overheid die haar allereerste radio-slachtoffer weer uit handen heeft moeten geven blijft intussen heel ijverig zoeken naar nieuw bewijsmateriaal. Dit wordt ook gevonden en het ene proces na het andere volgt, waarbij 'Radio 390' telkens netjes in beroep gaat. Intussen worden de uitzendingen gewoon verder gezet ! Uiteindelijk besluit het hoogste gerechtshof op 28 juli 1967 dat de uitzendingen van Radio 390 strafbaar zijn. Deze beslissing wordt even na 17.00h door het station overgenomen.
Deejay Edward Cole kondigt het definitieve einde van de zender aan en besluit het leven van 'Radio 390' met het Engelse volkslied...
Een domper op het luisterplezier van de 2,5 miljoen 390-aanhangers. Met tegenzin kunnen ze echter nog steeds de knop van hun radiotoestel verder draaien naar een aantal andere zeezenders. Het besef dat die er binnenkort ook niet meer zullen zijn begint desondanks steeds duidelijker te worden !

Met Caroline en London doorgaan !

------------------------------------------

'Radio 390' één van de betere zeezenders voor de Engelse kust en bijgevolg ook één van de rijkste, heeft zich een lange en vrij dure procesvoering kunnen veroorloven, waardoor het ook nog een hele tijd in de lucht is kunnen blijven. Voor de twee fortcollega's,' Radio Essex' en 'Radio City' gaat het inderdaad helemaal anders.

Op Kerstmis 1966 is 'Radio Essex' immers al roemloos ondergegaan in diezelfde papieren oorlog met Britse rechtbanken en PTT-ambtenaren.
Direkteur-eigenaar Roy Bates kon de nodige financiële middelen niet opbrengen om de strijd op hoger niveau verder te zetten en zag zich verplicht de zenderschakelaar om te draaien. Veel tijd om over dit verdwijnen na te denken werd collegazender 'Radio City' niet gelaten.
Want op grond van dezelfde wetgeving, zag ook mevrouw Dorothy Calvert zich verplicht haar station op 9 februari 1967 te stoppen.
Een veeg teken aan de wand voor de overige radiomakers, die weliswaar vanop een schip uitzenden, maar die nu ook gekonfronteerd worden met de ernst van de Britse overheid. Het verdwijnen van deze fortpiraten is voor Radio Caroline alvast het sein voor een reeks preventieve maatregelen, want het station wil ten alle koste doorgaan...
Gewapend met acetyleenbranders en kostbaar slopersmateriaal rukken een aantal Caroline-technici uit naar het onbemande 'Roughs Fort'. Een zoveelste oorlogstoren die wél duidelijk buiten de territoriale wateren ligt, dit in tegenstelling tot z'n soortgenoten in de Thamesmonding.
Bedoeling is om van die toren een platform te maken, van waaruit met helikopters de Caroline-zendschepen zullen kunnen bevoorraad worden, als dit laatste vanuit Engeland niet meer zal kunnen. Het pakt allemaal anders uit, want ook Roy Bates van het terziele gegane 'Radio Essex' heeft het op dit fort gemund. Na een ware oorlog haalt Bates het van de Caroline-ploeg.
Andere Caroline plannen worden wel uitgevoerd. Er wordt een kantoor geopend in Nederland. Direkteur Ronan O'Rahilly maakt een wereldreis op zoek naar internationale adverteerders en de Nederlandse scheepsbouwer 'Wijsmuller', die al die tijd de bevoorrading van de meeste zeezenders verzorgde, heeft laten weten dat ook zij gewoon door zullen gaan.
Ook 'Radio London' blijft niet bij de pakken zitten. Er worden voldoende nieuwe zenderonderdelen aan boord gebracht van de Galaxy om het nog jaren te kunnen uithouden. En ook voor hen zal Nederland de uitkomst brengen voor kantoren en tendering.

14 augustus 1967. Black Monday !

------------------------------------------

Het is intussen 14 juli 1967 geworden. De minister van PTT kondigt in het Huis van Afgevaardigden aan dat de anti-zeezenderwet, na de koninklijke bekrachting, zal ingaan op 15 augustus 1967. De trotse Britse zeezendervloot kijkt op tegen nog slechts enkele weken uitzenden.
Radio London dat steeds beweerd heeft te zullen doorgaan is zelfs het eerste station om er het muzikale bijltje bij neer te gooien. Het is 14 augustus 15.00h, als Engelands' populairste zeezender afscheid neemt van haar luisteraars. In de laatste programma's zitten afscheidsboodschappen van Ringo Starr, Lulu, Dusty Springfield, Mick Jagger en tientallen andere popvedetten.
Diezelfde avond wordt de groengeverfde 'mv Galaxy' weggesleept naar een droogdok in Hamburg.

Radio Scotland besluit haar uitzendingen vlak voor middernacht. De Scotland deejays hebben hun afscheidsprogramma's op voorhand op band gezet en kunnen hierdoor aanwezig zijn op het Radio Scotland afscheidsbal.
Tweeduizend fans zijn komen opdagen waarvan velen een zwarte rouwband om de arm dragen ! Het station verloor in z'n bestaan zo'n 100.000 pond !

Radio 270 moet het met een geïmproviseerd afscheid stellen, want een flinke storm verhindert dat alle deejays aan boord kunnen komen. Inderhaast aan land opgenomen programma's worden door een helikopter naast het zendschip gedropt ! Net voor middernacht, besluit dit éénjarige station haar bestaan...

Dan is het nul uur in de morgen. De Britse anti-zeezenderwet wordt van kracht. En Ronan O'Rahilly houdt woord... Caroline South gaat door !
Dit is mogelijk door een aantal struktuurwijzigingen. Aan boord zijn nu hoofdzakelijk niet Britse deejays (op Johnny Walker en Robbie Dale na). In de toekomst zullen nog bijna uitsluitend internationale reclames gedraaid worden, de bevoorrading gebeurt vanuit Nederland, waar nu ook het contactadres is. Allemaal wijzigingen waardoor de Britse regering niet kan optreden.
De PTT die moet toezien dat Caroline South doorgaat, laat in een zeventigtal kranten en tijdschriften, ook Amerikaanse (!), paginagrote advertenties plaatsen die wijzen op het bestaan van de anti-zeezenderwet en haar gevolgen.
Caroline North, vanaf het gelijknamige zendschip, is intussen nog steeds niet onderhevig aan de anti-zeezenderwet. Het station ligt voor het eiland 'Man' dat een eigen bestuur heeft. Dit heeft openlijk verklaard aan de Engelse regering dat ze het zendschip willen behouden en helpen. Caroline North maakt immers nogal wat gratis reklame voor bedrijven op het eilandje.
Niettegenstaande slaagt de Engelse regering er toch in om het bestuur de Marine Offences Act te doen aannemen. Per 1 september is het tweede Caroline schip haar makkelijke bevoorradingsroute kwijt !
Beide stations schrappen nu de aanduiding 'South' en 'North' uit hun naam en noemen zich voortaan gezamenlijk 'Caroline International.'

Caroline gekaapt !

----------------------

Het blijft maanden rustig rond beide zendschepen. Het wordt 3 maart 1968.
Zowel bij de mv Mi Amigo als de mv Caroline verschijnt in de vroege morgen een sleepboot van de tenderfirma 'Wijsmuller'. De Caroline-bemanningen worden overrompeld en opgesloten in hun kajuiten. De twee zendschepen worden naar Amsterdam gesleept ! Pas later blijkt dat de tendermaatschappij al maanden niet meer was uitbetaald, waarop besloten werd om de Caroline-schepen als onderpand een dok binnen te slepen. Kort daarna komt de mv Caroline onder de slopershamer terecht.
Door deze plotse actie uit haar lood geslagen valt de Caroline-organisatie uit elkaar. Pogingen om 'Radio Caroline' vanaf één zendschip terug in de lucht te brengen mislukken. Vanaf de 'Ocean 7' (het ex-zendschip van Radio 270) lukt het niet door vroegtijdige publicatie van de plannen in de kranten. De 'Galaxy' (van Radio London') is te duur. En ook een poging vanop het Knock John fort (van Radio Essex) valt in het water...
Radio Caroline, Engelands' eerste en laatste zeezender is een langzame financiële dood gestorven. Op de Noordzee heerst opnieuw een muzikale rust...

Radio Nordsee International komt.

------------------------------------------

De stilte duurt niet lang. In Hamburg spelen zich immers erg duidelijke taferelen af. Na de close down van Radio London is het zendschip naar die Duitse haven gebracht. De 'mv Galaxy' krijgt een grondige opknapbeurt en wordt helemaal wit geschilderd. Geruchten doen de ronde dat er vanaf 1 november 1968 Duitstallige programma's zullen worden uitgezonden. Als echter bekend wordt dat ook Duitsland een anti-zeezenderwet gaat invoeren trekt een van de belangrijkste geldschieters, Emiel Luthle, zich terug, waardoor de hele opzet mislukt.
Twee Zwitserse technici die op de Galaxy zendapparatuur hebben geïnstalleerd zijn echter zo bezeten geraakt van het fenomeen zeezender, dat ze besluiten hun eigen radiostation op te richten. Hun namen zijn Erwin Meister en Edwin Bollier.
Beide heren kopen daarop de 'Bjarkoy' een 347 ton metend Noors schip. Pas als de schuit, op de mast na, helemaal als zendschip is uitgerust ontdekt het Zwitserse duo dat het zware mankementen vertoont. Het is te klein en het heeft een ronde bodem.
Dan maar uitkijken naar een andere schuit. Het wordt de in 1948 gebouwde Nederlandse kustvaarder 'Silvretta'. Hij wordt omgedoopt tot 'Mebo II' en op de werven van 'De Groot en van Vliet' in het Nederlandse Slikkerveer zendklaar gemaakt. De totale binnenbouw van de kustvaarder wordt uitgebroken en helemaal opnieuw geïnstalleerd. Een operatie die tientallen miljoenen kost... De Mebo II wordt dan ook een drijvend paleis.
Op 22 januari 1970 kiest dit drijvend radiostation open zee en gaat voor anker net buiten Noordwijk. De eerste tests beginnen op de FM-band onder de naam Radio Nordsee International, in het Duits. Kort daarop gaat deze nieuwe zeezender ook op de midden- en kortegolf uitzenden en komen er tevens Engelse deejays aan boord.
Op zaterdag 28 februari, om 18.00h begint het station met een officiële pragrammering. Omdat RNI, zoals het station haar lange naam afkort, niet goed te ontvangen is in Engeland, wordt een nieuwe ankerplaats gekozen voor Clacton-on-Sea.
De Engelse overheid is helemaal niet gelukkig met de komst van dit nieuwe radiostation en de PTT krijgt alras de opdracht de uitzendingen van RNI te storen. Wat promp gebeurt. RNI verandert echter van golflengte, een kwartier later gevolgd door de stoorzender. Een zaak die zich tientallen keren herhaalt. Uiteindelijk blijft RNI op de 244 m zitten, vlakbij BBC Radio One, de officiële Britse popzender. Een knappe zet, omdat hierdoor de Britse PTT nu ook de uitzendingen van haar eigen station stoort !.
Met de verkiezingen voor de deur in Engeland en de belofte van de conservatieve partij, onder leiding van Edward Heath, om commerciële radio in Groot Brittannië toe te laten, verandert RNI haar naam in Radio Caroline International. Een succesvolle stunt. De nieuwe Caroline start een publiciteitscampagne voor de conservatieve partij, die de verkiezingen glansrijk wint. De stoorzender blijft niettemin werken en het station verandert opnieuw haar naam in Radio Nordsee International. Voor de Mebo II zit er nu niks anders op dan terug koers te zetten naar Scheveningen. De stoorzender blijft weg, doch nu interfereert het RNI-signaal met de zender van Hilversum 3, daarom wordt overgeschakeld naar de 220 m.
Het station blijft weliswaar in de lucht, maar kent niet die grote populariteit. Er zijn weinig reclames en de programma's zijn nu uitsluitend Engelstalig. Toch blijft het station de voorpagina's van de kranten halen.
Zo ook als het op 29 augustus geënterd wordt door nachtclubeigenaar Kees Manders. Er is Manders immers beloofd dat hij directeur zou mogen worden van de door RNI geplande Nederlandstalige uitzendingen. Als dit niet doorgaat dreigt Manders de Mebo II de haven binnen te slepen. Na een regelrechte zeeslag, waarbij de deejays het gebeuren rechtstreeks verslaan via de radio, druipen Manders en zijn trawanten af.
Tot ieders verbazing wordt op 23 september aangekondigd dat Radio Nordsee haar uitzendingen de volgende dag zal staken. Er wordt gezegd dat dit gedaan wordt om te voorkomen dat de Nederlandse regering zou optreden tegen het geliefde Radio Veronica. Om 11.00 h 's morgens is het leven van RNI (voorlopig) voorbij.
Er gaan nu geruchten dat de Mebo II, samen met haar bevoorradingsschip Mebo I ,(de omgedoopte Bjarkoy) verkocht zal worden aan de leiders van het Palestijnse Bevrijdingsleger.
Opnieuw zijn alle Engelse zeezenderprogramma's uit de lucht verdwenen. Het radiobloed kruipt echter waar het niet gaan kan en het zou niet lang duren vooraleer Engeland weer kon luisteren naar muziek vanuit zee. En dat verhalen we in 'We woelige jaren tachtig'.

Einde van een gouden radio tijdperk.