De Odyssee van
de Vlaamse zeezenders.
******************************
Radio Atlantis en de machtsovername door wafelkoning Sylvain Tack.
----------------------------------------------------------------------------
------
Op het ogenblik dat Radio Veronica en Radio Noordzee Internationaal door de
Nederlandse regering worden opgedoekt, maakt Vlaanderen zich eindelijk
klaar om ook een bewogen hoofdstuk aan de geschiedenis van de zeezenders
toe te voegen. Alhoewel Vlaamse radiofanaten vele jaren eerder al voor
enkele stoutmoedige vrije radiomomenten hadden gezorgd...
Radio Antwerpen
---------------------
Georges De Caluwé is al zijn hele leven bezeten van radio maken. Hij
heeft tientallen zenders in elkaar geknutseld en vaak met succes
uitgezonden. In 1922 krijgt hij een zendvergunning om een klein
radiostationnetje te beginnen. Hij noemt het 'Radio Antwerpen', maar omdat
de zendantenne op een kerktoren staat, krijgt de omroep al vlug de
populaire bijnaam van 'Radio Kerksken'. 't Kerkske (officiële codenaam
ON4ED) neemt algauw professionele allures aan. Vakkundige programma's en
nieuwsuitzendingen die door een eigen nieuwsploeg verzorgd worden staan
daar borg voor. De zender puurt zijn geld uit reclamespots en houdt zich
verder politiek afzijdig.
Als de Twede Wereldoorlog uitbreekt, vernietigt De Caluwé zijn radiozender
om te voorkomen dat de Duitse bezetters er gebruik van zouden maken voor
propagandaboodschappen.
Na de oorlog eigent de Belgische staat zich een radiomonopolie toe en
ondanks diverse pogingen krijgt de Vlaamse radiopionier zijn zendvergunning
niet terug ! De Caluwé houdt echter vol. Hij gaat zelfs zover dat hij een
tiental jaren later in Antwerpen opkomt met een eigen verkiezingslijst
tijdens de stemmingen. Belangrijkste punt is...het herstel van 'Radio
Kerksken'. En Georges De Caluwé behaalt maar liefst tienduizend stemmen !
Met die onder de arm loopt de doorzetter echter opnieuw vruchteloos
verschillende ministeries af. Ten einde raad begint hij op 3 september 1955
dan toch maar opnieuw uit te zenden, zonder vergunning. Lang duurt het
niet, want enkele dagen later wordt de zender al in beslag genomen !
Naar het voorbeeld van Veronica.
----------------------------------------
Geïnspireerd door het succes van de inmiddels razend populaire
Scandinavische zeezenders en door het initiatief van Radio Veronica, begint
hij het plan uit te werken om eveneens een zeezender te starten.
De inmiddels 73-jaar geworden De Caluwé koopt in het Franse havenstadje
Brest een 585-ton metend ex-bevoorradingsschip van de Franse marine. De
oorspronkelijke naam 'Crocodile' wordt veranderd in 'Uilenspiegel'. In de
Antwerpse haven wordt de betonnen boot omgebouwd tot zendschip, in Edegem
worden de studio's gebouwd. Na enkele moeilijkheden kan het gloednieuwe
zendschip uitvaren tot voor de kust van Zeebrugge, waar het anker gedropt
wordt. Midden oktober 1962 is het eindelijk zover, 'Radio Antwerpen' is
opnieuw in de lucht. Dit keer op 201 m. in de middengolf en als allereerste
zeezender zelfs op de kortegolf, op 7600 kHz ! De reactie van de Vlaamse
luisteraars is overweldigend. Van zeven uur 's morgens tot middernacht
kunnen zij afstemmen op Vlaamse programma's, op de Franstalige uitzending
'Il y a de la musique' na. Per slot van rekening is 'Radio Antwerpen' een
Belgisch station. Programmaleider is Piet Jager. Verder werken er als
deejays Val Leuris, Fred Steyn (zou later deejay worden bij Radio Luxemburg
en een bekende figuur in de Vlaamse showbusiness), Louis Samoy, Terry
Brendol en Jos Jansen (later TV- journalist bij de BRT). Georges De
Caluwé's levensdroom is opnieuw bewaarheid. Hij steekt zijn enthousiasme
niet onder stoelen of banken en erg vaak is de radiodirecteur te horen in
het middagprogramma 'Groeten van Uilenspiegel'. Naast de gewone
ontspanningsmuziek zendt 'Radio Antwerpen' ook opera en klassieke muziek
uit. Door het grote succes van deze Belgische piraat ziet de nationale
omroep zich verplicht eveneens haar uitzendingen tot middernacht uit te
breiden.
In november breekt de zendantenne doch het station kan snel de uitzendingen
hervatten. 'Radio Antwerpen' wordt echter niet overal evenhoog aangeslagen,
want in het Belgische parlement is deze 'vrije zender' een
zo-vlug-mogelijk-weg- te- werken ding. De deejays die de gerechtelijke
acties niet bepaald op prijs stellen, nemen alvast hun voorzorgen en werken
een vreemde manier van opnemen uit. Op een bepaalde dag en bepaald uur
wordt een afspraak gemaakt met iedere medewerker. Wanneer het dan
verzamelen geblazen is komt de ene deejay aanrukken met een bandrecorder,
de andere met een platendraaier, terwijl een derde weer de banden bijheeft.
Na de opnamen verdwijnt iedereen weer met zijn toestellen...
Toeristische attractie
------------------------
Voor één keer is het lot de heren van de wet echter te vlug af.
Op 13
december 1962 sterft Georges De Caluwé na een operatie in Antwerpen. Zijn
dood bespaart hem waarschijnlijk de grootste ontgoocheling van zijn leven.
Drie dagen later slaat immers een storm van windkracht elf tot twaalf de
Uilenspiegel van zijn anker. De generatoren vallen uit, er ontstaat
kortsluiting en alle instrumenten functioneren niet meer. De bemanning ziet
de dood reeds voor ogen want er kan niet om hulp gevraagd worden over de
zenders. Vuurpijlen en brandende kleren halen niks uit. Als de Oostendse
kustwacht verwittigd wordt door de Engelse ferryboot 'Suffolk Ferry' dat
het radioschip in ernstige moeilijkheden verkeert, worden onmiddelijk
reddingsboten uitgestuurd. Onverbiddelijk wordt de Uilenspiegel echter naar
de kust gedreven. Voor de bemanning zit er niks anders op dan over te
springen op de reddingsboten. Een matroos springt helemaal verkeerd en
wordt tussen de twee schepen verpletterd. Tegen de avond loopt het
radioschip vast op de kust van Retranchement bij het Nederlandse Cadzand.
Op 18 december wordt in de Belgische Kamer met 123 tegen 35 stemmen de
anti-piratenwet aangenomen. De wet zou echter nooit gehanteerd moeten
worden. De dood van baas De Caluwé is al voldoende om 'Radio Antwerpen' als
een legende de geschiedenis te laten ingaan.
De Nederlandse regering zit intussen verveeld met de gestrande schuit
waarop niemand aanspraak wil maken. Aanvankelijk is het een toeristische
attractie. Tienduizenden mensen komen het ongelukkige zendschip
bekijken...en jatten zowat de hele inboedel weg tijdens hun jacht naar
souveniers. Met de jaren zakt het betonnen vaartuig steeds dieper weg in
het slib en de 'Uilenspiegel' wordt met de dag gevaarlijker voor
strandwandelaars. In 1971 wordt het opgeblazen op bevel van de Nederlandse
overheid. België zou jaren moeten wachten vooraleer het weer opgeschrikt
zou worden door krantenberichten over de komst van een nieuwe zeezender.
Radio Atlantis stipt op tijd
------------------------------
Begin 1970 verschijnen in de Belgische pers uitgesponnen artikelen over de
komst van 'Radio Marina'. Op de aangekondigde startdatum in maart, blijft
het station echter weg. De informatie niet. Met de regelmaat van een goed
geoliede klok blijven berichten over de zender krant en tijdschrift halen.
Twee jaar lang, dan blijkt 'Radio Marina' alleen maar te bestaan in het
fantasierijke brein van een Gentse veertiger.
Ook de door een groep Zwitsers gefinancierde 'Radio Horizon' blijkt in 1971
een miskleun te zijn.
Het wordt 1974 en alweer wordt er een opvolger voor 'Radio Antwerpen'
aangekondigd. Nu heet het station 'Radio Atlantis'. Derde keer is ook hier
de goede keer... Een 25-jarige Adegemse zakenman, Adriaan van Landschoot,
heeft het jaar voordien bij 'Radio Caroline' en bij 'Radio Noordzee
Internationaal' publiciteit gekocht voor zijn kledingboetieks. Omdat hij op
dat moment ook een eerste plaat heeft geproduceerd, laat hij die
terzelfder tijd ook pluggen. De reclames blijken achteraf zo duur te zijn
dat Van Landschoot zelf gaat informeren wat een zeezender eigenlijk wel kan
kosten. Hij heeft inmiddels drie verschillende zaken met enige reputatie ;
Een bedrijf in boetiekartikelen, een platenmaatschappij en een
muziekuitgeverij. Uit radiopubliciteit kan hij dus enorme voordelen halen !
Dat heeft zijn reclame bij andere stations trouwens al bewezen. Hij spreekt
drive-in deejay Antoine de Muer (later Tony Houston) aan om zijn plannen te
helpen verwezenlijken. De idee groeit om het schip van Ronan O'Rahilly voor
een korte tijd te huren om dan later met de opgedane ervaringen zelf te
starten met een station vanaf een eigen zendschip. Na veel moeilijkheden
lukt het om bij de eigenaar van de 'mv Mi Amigo' te komen in Londen. Na
eindeloze discussies over het al of niet wettelijk zijn van de onderneming
en over het maandelijkse huurgeld, wordt er een overeenkomst gesloten.
Adriaan Landschoot zal voor drie maand zendtijd huren van 's morgens zes
tot 's avonds zeven uur. De huurprijs van tweeduizend pond per week ligt
inderdaad ruim onder de kostprijs van adverteren bij andere
radiozenders...!
Daar de 'mv Mi Amigo' op dat ogenblik nog in erbarmelijke staat verkeert,
kan pas 15 juli 1974 als startdatum vooropgesteld worden. Intussen is het
project uitgelekt en niettegenstaande de kleine radioploeg de zaak nog wat
probeert stil te houden, moet steeds meer informatie prijs gegeven worden.
Ook de golflengte van 385 m. wordt aangekondigd. De apparatuur aan boord
van het ouwe zendschip is echter niet bestand tegen de grote stroomtoevoer
die nodig is voor die frequentie en het gaat mis. Er moet ter elfder ure
een andere golflengte gekozen worden. De ideale vervanger blijkt de 253 m.
te zijn. Maar dit veranderen van golflengte heeft algemene paniek tot
gevolg. Want via de media is intussen aangekondigd dat 'Radio Atlantis', zo
heeft Van Landschoot zijn station gedoopt, op 15 juli stipt op de middag in
de lucht zal gaan op 385 m. !
Pas op de geplande startdag zelf slagen de zendtechnici erin de zender op
gang te krijgen op de nieuwe golflengte. Adriaan Van Landschoot kan
opgelucht ademhalen in het bijzijn van de volledige Vlaamse perswereld.
Zijn station komt inderdaad op het aangekondigd tijdstip in de eter. 'Radio
Atlantis' is daarmee de eerste radiopiraat die een vooropgestelde
startdatum ook haalt !
De nieuwe helden
----------------------
Vlaanderen heeft eindelijk z'n zeezender ! De programma's worden een week
op voorhand opgenomen in het Nederlandse plaatsje Oostburg, vlakbij de
Belgische grens. In België is sinds 1967 immers het beruchte 'Verdrag van
Straatsburg' van kracht, waardoor het voor Belgen verboden is om mee te
werken aan een zeezender, laat staan om er een te exploïteren. In Nederland
kan er echter wel ongestoord opgenomen worden.
In het nummer 73 van de Oostburgse Nieuwstraat nemen deejays Peter van Dam,
Luk van Kapellen, Mike Moorkens en Tony Houston nu hun programma's op in
drie semi-professionele studio's. Een week later komen Bert Bennett en Joop
Verhoof erbij.
Vlaanderen staat op zijn kop. Twaalf jaar na de roemruchtige
Uilenspiegel-story is er eindelijk weer een Vlaams radiostation. Alle
kranten hebben dagenlang het nieuws op hun voorpagina, zelfs BRT-radio &
televisie kunnen er niet omheen en besteden ruim aandacht aan het fenomeen
in diverse actualiteitenprogramma's. Oostburg zelf wordt onder de voet
gelopen door Vlamingen die hun nieuwe helden wel eens aan het werk willen
zien. Sommige fans brengen de nacht op straat door, in de hoop dat ze iets
zullen meemaken...
Vijf miljoen luisteraars
--------------------------
De Belgische justitie, op de korrel genomen door de media, zegt dat de
uitzendingen illigaal zijn en kondigt maatregelen aan. De Waalse krant 'Le
Soir', vraagt zich al af of de zeemacht het zendschip zal enteren. Het
gerechterlijk optreden heeft veel weg van een storm in een glas water.
Acties komen er niet, het zendschip ligt buiten territoriaal gebied en de
opnamen worden bij de noorderburen gemaakt. Het Gentse parket moet zich
tevreden stellen met het ijverig noteren van namen van medewerkers en
adverteerders.
Technisch verloopt het bij 'Radio Atlantis' allemaal niet zo heel erg vlot.
Het station lijdt aan typische kinderziekten. De zender is af en toe uit de
lucht. Soms kunnen de programmabanden niet worden uitgezonden door de
slechte opnamekwaliteit, dan weer komt een tender te laat aan. Dit alles
kan de pret van de luisteraars niet drukken. Na twee weken zijn het er
bijna vijf miljoen... Er worden zo'n driehonderdvijftig brieven en
telefoontjes per dag ontvangen !
Tot 21 juli 1974 is 'Radio Atlantis' 's avonds om zeven uur altijd netjes
uit de lucht gegaan. Vanaf die dag wordt er om negen uur gestart met het
draaien van non-stop muziek. Drie dagen later begint, twee uur na de
dagelijkse Atlantis-uitzendingen 'Radio Seagull' haar Engelstalige
nachtprogramma's met progressieve muziek, gepresteerd door ex-Caroline en
ex-RNI deejays. Het initiatief is van ene Ronan O'Rahilly.
Een uurtje Radio Mi Amigo
--------------------------------
Radio Atlantis-adverteerder Sylvain Tack, eigenaar van een wafelbakkerij,
een opnamestudio en een platenmaatschappij, blijkt inmiddels ook gewonnen
voor het idee van een Vlaamse zeezender. Ook hij staat in een uitermate
gunstige positie om daar alle voordeel uit te halen. Na onderhande-
lingen met Ronan O'Rahilly bereikt hij een akkoord om een uur zendtijd te
kopen, na de uitzendingen van Radio Atlantis en voor de start van de Radio
Seagull-programma's. Op 29 en 30 september wordt er begonnen met de eerste
uitzendingen onder de naam 'Radio 385'. Presentatie is van Bart van de Laar
(ex BRT medewerker). Het blijft voorlopig echter bij twee programma's.
Een krachtige Noordzeestorm is deze Vlaamse radio-explosie minder gunstig
gezind en in de namiddag van 1 oktober breekt de antennemast op de 'mv Mi
Amigo'. Er blijft slechts negen meter rechtop staan van wat ooit een 67 m.
hoge zendmast was. In allerijl wordt er door de bemanning een noodantenne
gemonteerd, die echter om technische redenen, aangesloten moet worden op de
zwakke reservezender. Pas op 5 oktober kunnen de uitzendingen opnieuw
beginnen. De ontvangst is stukken minder geworden... Het wordt helemaal erg
als de programmatapes van 'Radio Atlantis' weer eens niet op tijd aan boord
zijn gekomen. Daarom zien de Engelse boorddeejays zich genoodzaakt oude
programmabanden te draaien. Af en toe presenteren ze zelf enkele uren, iets
wat een Nederlands bemanningslid ook doet !
Op 6 oktober wordt er weer uitgepakt met een door Sylvain Tack gesponserd
uurtje. Dit keer presenteert Bart van de Laar een show onder de noemer
'Radio Mi Amigo'.
Opnieuw doodstil
--------------------
Het contract van Adriaan Van Landschoot met Ronan O'Rahilly verloopt op 15
oktober en hij slaagt er niet in opnieuw zendtijd te huren. Sylvain Tack
heeft immers een gunstiger overeenkomst gemaakt met de eigenaar van het
zendschip. Vandaar dat de Buizingse wafelkoning de nieuwe gegadigde wordt.
Adriaan Van Landschoot laat het hier niet bij en kondigt aan binnen de
korste keren terug te keren vanop een eigen zendschip...
Het ziet er dus naar uit dat Vlaanderen zich spoedig zal kunnen verheugen
op twee zeezenders. 'Radio Atlantis' van Van Landschoot vanop een nieuw
zendschip en nieuwkomer 'Radio Mi Amigo' van Sylvain Tack, vanaf de mv Mi
Amigo. Op 18 oktober breekt echter ook de noodantenne af en het wordt weer
doodstil op de 253 m...
De Odyssee van de Vlaamse zeezenders-2.